KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Gelişim Psikolojisi 11: Fiziksel ve Psikomotor Gelişim
Gelişim Psikolojisi'nin biyolojik temellerini oluşturan bu ünite, KPSS'de genellikle 1 veya 2 soru ile karşımıza çıkar. Fiziksel gelişim, vücut yapısındaki (boy, kilo, hacim) nicel değişiklikleri; psikomotor gelişim ise bu vücut yapısının kontrol edilmesini ve beceriye dönüştürülmesini kapsar. Bu ders, sınavda "Hangisi ergenlik dönemi özelliğidir?" veya "Hangi hareket evresi daha önce gerçekleşir?" gibi soruları saniyeler içinde çözmenizi sağlayacak derinlikte hazırlanmıştır.
1. BÖLÜM: Fiziksel Gelişimin Temel İlkeleri ve Yönü
Fiziksel gelişim tesadüfi değildir; belli bir düzen ve sıra izler. ÖSYM, bu yönelimlerin tanımlarını vaka soruları içinde sormayı sever.
1.1. Gelişimin Yönü
Baştan Ayağa (Cephalocaudal): Gelişim önce baş bölgesinde başlar, sonra gövde ve ayaklara doğru ilerler. Bebeğin önce başını tutması, sonra oturması ve en son yürümesi bu ilkenin sonucudur.
İçten Dışa / Yakından Uzağa (Proximodistal): Gelişim önce merkeze (omuriliğe) yakın bölgelerde başlar, sonra uçlara (parmaklara) doğru ilerler. Bir bebeğin önce tüm koluyla bir nesneye uzanması, daha sonra parmaklarıyla onu tutabilmesi bu ilke ile açıklanır.
Genelden Özele (Kaba Kaslardan İnce Kaslara): Çocuk önce büyük kas gruplarını (kol, bacak), sonra küçük kas gruplarını (el parmakları) kullanır. Yazı yazmadan önce top koşturmak bu yüzden daha kolaydır.
2. BÖLÜM: Fiziksel Gelişim Evreleri
Fiziksel gelişim hızı yaşam boyu aynı değildir. Sınavda en çok "hız karşılaştırmaları" sorulur.
2.1. Doğum Öncesi Dönem (Prenatal)
Fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir.
Dölüt (Germinal) Evresi (0-2 hafta): Döllenmiş yumurtanın rahme tutunması.
Embriyo Evresi (2-8 hafta): Organ oluşumunun (organogenesis) başladığı, dış etkilere (ilaç, radyasyon) karşı en kritik dönemdir.
Fetüs Evresi (8. hafta - Doğum): Organların geliştiği ve işlevsel hale geldiği dönem.
2.2. Bebeklik Dönemi (0-2 Yaş)
Doğumdan sonra fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir.
Boy ilk yıl yaklaşık %50 artar.
Sinir sisteminin miyelinizasyonu (yalıtımı) hızla devam eder, bu da hareketlerin kontrolünü sağlar.
2.3. İlk Çocukluk (Oyun) Dönemi (3-6 Yaş)
Büyüme hızı bebekliğe göre yavaşlar.
Vücut oranları yetişkine benzemeye başlar. Kaba motor beceriler (koşma, zıplama) gelişir.
2.4. Son Çocukluk (Okul) Dönemi (6-12 Yaş)
Fiziksel gelişimin en yavaş olduğu dönemdir.
İnce motor beceriler (yazı yazma, enstrüman çalma) bu dönemde mükemmelleşir. Boy artışı durağandır; "fırtına öncesi sessizlik" yaşanır.
2.5. Ergenlik Dönemi (12-18 Yaş)
Fiziksel gelişimin doğumdan sonraki ikinci en hızlı dönemidir (Büyüme Hamlesi).
Birincil Cinsiyet Özellikleri: Üreme organlarının gelişimi ve işlevsel hale gelmesi (Doğrudan üreme ile ilgili).
İkincil Cinsiyet Özellikleri: Ses değişimi, tüylenme, göğüs büyümesi, omuz genişlemesi (Üreme ile doğrudan ilgisi olmayan fiziksel değişimler).
Büyüme Odaklı Sakarlık: Ergenlikte kemik büyümesi kas büyümesinden hızlı olduğu için ergenlerde geçici sakarlıklar görülebilir.
3. BÖLÜM: Psikomotor (Devinişsel) Gelişim (Gallahue)
Psikomotor gelişim, zihin ile kasların koordineli çalışmasıdır. Gallahue, bu gelişimi bir "Kum Saati" modeli ile açıklar.
3.1. Refleksif Hareketler Evresi (0-1 Yaş)
Bebek dünyaya hazır reflekslerle gelir. Bu hareketler istemsizdir.
Moro Refleksi: Ürperme, kolların yana açılması.
Babinski Refleksi: Ayak tabanı çizildiğinde parmakların yelpaze gibi açılması.
Prensip: Bu reflekslerin zamanında kaybolup yerini istemli hareketlere bırakması gerekir; aksi halde sinir sisteminde sorun olduğu düşünülür.
3.2. İlkel Hareketler Evresi (1-2 Yaş)
İstemli hareketlerin ilk aşamasıdır. Denge kurma, tutma, bırakma, emekleme ve yürüme bu evrededir. Olgunlaşmaya dayalıdır.
3.3. Temel Hareketler Evresi (2-7 Yaş)
Tüm çocukların ortak sergilediği hareketlerdir. Koşma, atlama, fırlatma, yakalama. Eğitim ve çevre etkisi bu evrede önem kazanmaya başlar.
3.4. Uzmanlaşmış Hareketler Evresi (7 Yaş ve Üstü)
Hareketler artık bir amaca yönelik (spor, dans, sanat) beceriye dönüşür. Bireysel ilgi ve yetenekler ön plandadır.
4. BÖLÜM: Ergenlikte Gelişim Hızı ve Psikolojik Etkileri
ÖSYM, "Erken veya geç olgunlaşmanın" cinsiyete göre etkilerini sormayı çok sever.
| Durum | Erkeklerde Etkisi | Kızlarda Etkisi |
| Erken Olgunlaşma | Özgüven artışı, liderlik, popülerlik. (Olumlu) | Çekingenlik, huzursuzluk, düşük özgüven. (Genellikle Olumsuz) |
| Geç Olgunlaşma | Yetersizlik duygusu, dikkat çekme çabası. (Olumsuz) | Daha sosyal, özgüveni yüksek, popüler. (Olumlu) |
5. BÖLÜM: KPSS İçin Kritik Vaka Analizleri
Soru Tipi 1: "5 yaşındaki bir çocuğun ayakkabı bağcıklarını bağlamakta zorlanması ancak çok iyi futbol oynaması ne ile açıklanır?"
Analiz: Bu durum Genelden Özele (Kaba kasların ince kaslardan önce gelişmesi) ilkesiyle açıklanır. Ayakkabı bağlamak ince motor, futbol oynamak kaba motordur.
Soru Tipi 2: "Ergenlik döneminde görülen boy uzaması hızı hangi dönemle benzerlik gösterir?"
Analiz: Cevap her zaman Bebeklik Dönemidir. Bu iki dönem gelişim hızının tavan yaptığı dönemlerdir.
Yorumlar
Yorum Gönder