KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Ölçme 1: Temel Kavramlar

tarih:

 Eğitim Bilimleri'nin pek çok aday tarafından "korkulu rüya" olarak görülen ama mantığı kavrandığında en net netlerin geldiği dersine başlıyoruz: Ölçme ve Değerlendirme.

Bu ders, eğitimdeki verileri sayısal ve nitel olarak ifade etme, test hazırlama ve sonuçları analiz etme sürecidir. İlk durağımız, her yıl mutlaka 1-2 soru getiren, konunun alfabesi sayılan Temel Kavramlar.

KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Ölçme 1: Temel Kavramlar

1. ÖLÇME NEDİR?

Bir varlığın veya özelliğin gözlenerek, gözlem sonuçlarının sayı veya sembollerle ifade edilmesidir. Ölçme bir betimleme işidir.

  • Örnek: "Ali sınavdan 85 aldı.", "Hava 20 derecedir.", "Ayşe sınıfta birinci oldu."

1.1. Ölçme Türleri

  1. Doğrudan (Temel) Ölçme: Ölçülen özellik ile ölçmede kullanılan aracın özelliği aynıdır. Araya başka bir değişken girmez.

    • Örnek: Metre ile boy ölçmek, terazi ile kütle ölçmek, kişileri saymak.

  2. Dolaylı (Göstergeyle) Ölçme: Doğrudan gözlenemeyen özelliklerin, onlarla ilgili olduğu bilinen başka özellikler aracılığıyla ölçülmesidir. Eğitimdeki tüm testler dolaylı ölçmedir.

    • Örnek: Zeka, başarı, tutum, sıcaklık (termometre ile).

  3. Türetilmiş Ölçme: En az iki ölçme sonucu arasında matematiksel bir işlem (formül) yapılarak elde edilen sonuçtur.

    • Örnek: Hız ($yol / zaman$), Nüfus yoğunluğu, BMI (Vücut kitle indeksi).

2. ÖLÇÜT NEDİR?

Ölçme sonuçları hakkında karar verebilmek için kullanılan eşik değer, kural veya kriterdir.

  • Mutlak Ölçüt: Ölçme sürecinden önce belirlenen, gruba bağlı olmayan, kesin kuraldır.

    • Örnek: "60 alan geçer.", "100 sorudan 70'ini yapan kazanır."

  • Bağıl Ölçüt: Ölçme sürecinden sonra, grubun performansına (ortalamasına) göre belirlenen kuraldır.

    • Örnek: "Ortalamanın üzerinde olanlar geçer.", "İlk 5'e girenler alınır." (Çan eğrisi).

3. DEĞERLENDİRME NEDİR?

Ölçme sonucunun (Ölçüm), bir Ölçüt ile karşılaştırılarak bir Karar veya Yargıya varılması sürecidir.

  • Formül: Ölçüm + Ölçüt = Değerlendirme

  • Örnek: "Ali sınavdan 85 aldı (Ölçüm), baraj 60 idi (Ölçüt), Ali dersi geçti (Değerlendirme)."

4. ÖLÇEKLER (Soru Potansiyeli Yüksek!)

Verilerin ne kadar hassas ve hangi matematikle ifade edildiğini gösterir:

  1. Sınıflama (Adlandırma): Benzerlik veya farklılığa göre gruplandırma. (Örn: Kadın-Erkek, İller, Plaka kodları). Sıralama veya miktar bildirmez.

  2. Sıralama: Özelliğe sahip oluş derecesine göre dizme. (Örn: Sınav birincisi, boy sırası, askeri rütbeler). Aradaki farkın ne kadar olduğu bilinmez.

  3. Eşit Aralıklı: Birimler arası mesafe eşittir. Sıfır noktası "itibari/yapay"dır. Yokluk bildirmez.

    • Örnek: Termometre (0 derece hava yok demek değildir), Saat, Eğitim testleri (IQ 0 ise zeka yok demek değildir).

  4. Eşit Oranlı: En hassas ölçektir. Sıfır noktası "mutlak/gerçek"tir. Yokluk bildirir.

    • Örnek: Kilo, boy, yaş, adet, para.

5. KPSS Kritik Karşılaştırma Tablosu

KavramÖrnek İfadeAnahtar Soru
Ölçme"Mehmet'in boyu 180 cm."Ne kadar? Kaç?
Ölçüt"Polislik için boy sınırı 170 cm'dir."Kural ne?
Değerlendirme"Mehmet polisliğe kabul edildi."Karar ne?

6. KPSS Vaka Analizi

Vaka 1: Bir öğretmen yıl sonunda öğrencilerin geçme notunu belirlemek için sınıf ortalamasını almış ve ortalamanın 10 puan üzerinde alanları başarılı saymıştır.

Analiz: Ölçüt grubun başarısına (ortalamaya) bağlı olduğu için bu bir Bağıl Ölçüttür. Yapılan işlem ise bir Değerlendirmedir.

Vaka 2: Bir araştırmacı, öğrencilerin matematik sınavından aldıkları puanlar ile ders çalışma süreleri arasındaki ilişkiyi incelemektedir.

Analiz: Sınav puanı Eşit Aralıklı Ölçek (0 puan başarı yok demek değildir); çalışma süresi ise Eşit Oranlı Ölçektir (0 dakika hiç çalışılmadığını gösterir).

Yorumlar

Yorum Gönder