Öğretim İlke ve Yöntemleri (ÖYT) dersinin "görselleştirme" ve "bilgiyi organize etme" üzerine kurulu olan Kavram Öğretimi ünitesine geçiyoruz. KPSS'de özellikle Kavram Haritası ile Zihin Haritası arasındaki farklar her yıl kafa karıştırmak için sorulur.
Bu araçlar, öğrencinin zihnindeki kavram yanılgılarını gidermek ve bilgiyi anlamlı hale getirmek için kullanılır.
KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - ÖYT 10: Kavram Öğretimi Araçları
1. KAVRAM HARİTASI (Joseph Novak)
Bilginin hiyerarşik bir düzen içerisinde, kavramlar arasındaki ilişkileri oklar ve bağlantı ifadeleriyle gösteren görsel araçtır.
Özellikleri: Nesneldir (herkes için aynıdır). İki kavram arasındaki çizginin üzerinde mutlaka bir ilişki ifadesi (örn: "...dır", "...oluşur", "...etkiler") yazmalıdır.
Kullanım Amacı: Kavram yanılgılarını tespit etmek, dersin özetini çıkarmak ve ön bilgileri harekete geçirmek.
Strateji: Sunuş yoluyla öğretim stratejisinin vazgeçilmezidir.
2. ZİHİN HARİTASI (Tony Buzan)
Bireyin kendi düşüncelerini, merkezde bir ana konu etrafında dallandırarak görselleştirdiği öznel bir araçtır.
Özellikleri: Renkler, semboller ve resimler yoğun olarak kullanılır. Beynin her iki lobunu da çalıştırır.
Kullanım Amacı: Not alma, yaratıcılığı geliştirme ve beyin fırtınası yapma.
Kavram Haritasından Farkı: Kavram haritası hiyerarşik ve nesneldir; zihin haritası ise serbest çağrışım odaklı ve özneldir.
3. ANLAM ÇÖZÜMLEME TABLOSU (AÇT)
Kavramların ayırt edici özelliklerini iki boyutlu bir tabloda göstermek için kullanılır.
Yapısı: Satırlarda kavramlar (örn: Elma, Muz), sütunlarda özellikler (örn: Kırmızı, Tatlı, Yumuşak) bulunur.
Kazanım: Kavramlar arasındaki benzerlik ve farkları net bir şekilde görmeyi sağlar. Sınıflama (kategorize etme) becerisini geliştirir.
4. KAVRAM AĞI (Semantik Ağ)
Öğrencilerin bir konu hakkındaki bilgilerini, anahtar bir kelime etrafında gruplandırarak bir ağ gibi birbirine bağladığı araçtır.
Amacı: Kelime hazinesini geliştirmek ve kavramlar arası ilişkileri şematize etmek.
5. KAVRAM YANILGILARI VE GİDERME YOLLARI
Öğrencinin bilimsel gerçekle bağdaşmayan, kendine has yanlış inanışlarına kavram yanılgısı denir. Bunları gidermek için şu araçlar kullanılır:
Kavramsal Karikatürler: Karakterlerin tartışma içine girdiği ve her birinin farklı bir fikri (bir tanesi bilimsel doğru, diğerleri yaygın kavram yanılgılarıdır) savunduğu görsellerdir. Merak uyandırır.
Kavram Değişim Metinleri: Öğrencinin zihnindeki yanlış bilgiyi önce ortaya çıkarıp, sonra neden yanlış olduğunu açıklayan ve bilimsel doğruyu sunan metinlerdir.
6. KPSS Vaka Analizi
Vaka 1: Öğretmen tahtanın ortasına "Enerji" yazar ve öğrencilerden bu kelimenin kendilerine neleri çağrıştırdığını renkli kalemlerle, oklar çıkarıp resimler çizerek kağıtlarına aktarmalarını ister. Analiz: Renkler, resimler ve serbest çağrışım olduğu için cevap Zihin Haritasıdır.
Vaka 2: Hayvanlar konusunu işleyen bir öğretmen, tahtaya çizdiği tabloda yan tarafa hayvan isimlerini, üst tarafa ise "omurgalı, memeli, kanatlı" gibi başlıkları yazmış; öğrencilerden uygun kutucuklara işaret koymalarını istemiştir. Analiz: Kavram-özellik eşleştirmesi yapıldığı için cevap Anlam Çözümleme Tablosudur.
Yorumlar
Yorum Gönder