KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - ÖYT 11: Düşünme Becerileri

tarih:

 Öğretim İlke ve Yöntemleri (ÖYT) dersinin finalini, modern eğitimin en çok üzerinde durduğu ve KPSS’de her yıl mutlaka 2-3 soru getiren Düşünme Becerileri ile yapıyoruz.

Bu bölüm, öğrencinin bilgiyi sadece almasını değil; o bilgiyi nasıl işlediğini, nasıl sorguladığını ve kendi öğrenme sürecini nasıl yönettiğini kapsar.

KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - ÖYT 11: Düşünme Becerileri

1. YANSITICI DÜŞÜNME (Dewey)

Bireyin kendi yaptıklarını, deneyimlerini ve öğrenme sürecini analiz ederek bunlardan ders çıkarmasıdır.

  • Anahtar Kelime: Deneyimlerden ders çıkarma, "Hatalarımdan ne öğrendim?", "Bir dahaki sefere neyi farklı yapmalıyım?" soruları.

  • Uygulama: Öğretmen adaylarının "Mikro Öğretim" sonrası kendilerini değerlendirmeleri veya öğrencilerin "Öğrenme Günlüğü" tutmaları en tipik örnekleridir.

2. ELEŞTİREL DÜŞÜNME

Bir bilgiyi olduğu gibi kabul etmek yerine; kaynağını sorgulama, kanıt arama, tutarsızlıkları belirleme ve önyargılardan arınma sürecidir.

  • Anahtar Kelime: Sorgulama, analiz etme, kriterlere göre değerlendirme, şüphe duyma.

  • Amaç: Doğru ile yanlışı, olgu ile görüşü birbirinden ayırabilmek.

3. YARATICI DÜŞÜNME (Lateral / Iraksak Düşünme)

Özgün, yeni, farklı ve alışılmamış çözümler üretme becerisidir.

  • Aşamaları (Wallas): 1. Hazırlık: Bilgi toplama.

    2. Kuluçka: Problemi bir kenara bırakıp zihnin arka planında çalışma (En özgün aşama).

    3. Aydınlanma: "Buldum!" (Aha!) anı.

    4. Gerçekleme: Çözümün test edilmesi.

  • Teknikler: Beyin fırtınası, SCAMPER, Sinektoid.

4. METABİLİŞSEL (Üstbiliş) DÜŞÜNME (Flavell)

Bireyin kendi zihinsel süreçlerinin farkında olması ve bu süreçleri kontrol etmesidir.

  • Anahtar Kelime: "Öğrenmeyi öğrenme", kendi öğrenme stratejisini belirleme, planlama ve denetleme.

  • Soru Kalıbı: "Ben bu konuyu en iyi nasıl öğrenirim?", "Hangi yöntem benim için daha etkili?" diyen bir öğrenci metabilişsel düşünüyordur.

5. ANALOJİK DÜŞÜNME (Benzeşim)

Bilinmeyen bir kavramı, bilinen benzer bir kavramla açıklama sürecidir.

  • Örnek: Kalbi bir pompaya, kan damarlarını ise şehirdeki su borularına benzeterek anlatmak.

6. YANAL (LATERAL) DÜŞÜNME (De Bono)

Sorunlara tek bir doğru yerine, farklı yönlerden ve alışılmadık açılardan bakma becerisidir. Altı Şapkalı Düşünme bu beceriyi geliştirmek için kullanılır.

7. KPSS Karşılaştırma Tablosu (Kritik Farklar)

Düşünme TürüTemel Odak NoktasıTipik Soru / İfade
YansıtıcıGeçmiş deneyim ve öz eleştiri."Bugünkü derste nerede hata yaptım?"
MetabilişselKendi öğrenme yöntemi."Ben görsellerle daha iyi anlıyorum."
EleştirelBilginin doğruluğunu denetleme."Bu haberin kaynağı güvenilir mi?"
YaratıcıÖzgün ve yeni ürün/fikir."Kimsenin düşünmediği bir yol buldum."

8. KPSS Vaka Analizi

Vaka 1: Bir öğrenci sınavdan düşük aldıktan sonra çalışma kağıtlarını incelemiş, "Soruları dikkatli okumadığım için yanlış yapmışım, bir sonraki sınavda önce soruların altını çizeceğim" demiştir.

Analiz: Kendi deneyiminden ders çıkardığı için Yansıtıcı Düşünme; kendi stratejisini belirlediği için aynı zamanda Metabilişsel Düşünmedir.

Vaka 2: Öğretmen sınıfa bir reklam filmi izletmiş ve öğrencilerden reklamdaki iddiaların gerçekçi olup olmadığını, hangi kanıtlara dayandığını araştırmalarını istemiştir.

Analiz: Sorgulama ve kanıt arama süreci olduğu için cevap Eleştirel Düşünmedir.

Yorumlar

Yorum Gönder