Öğrenme Psikolojisi'nin en estetik ve "bütüncül" durağına geldik: Gestalt Kuramı. Davranışçıların "parçacı" (U-T bağı) yaklaşımına en sert eleştiri buradan gelmiştir. Gestaltçılar için dünya parçalardan değil, anlamlı bütünlerden oluşur. KPSS’de özellikle Algı Yasaları ve İçgörüsel Öğrenme konularından her yıl mutlaka soru gelir.
KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Öğrenme Psikolojisi 4: Gestalt Kuramı (Algı ve Biliş)
"Bütün, parçaların toplamından daha fazladır ve farklıdır." felsefesiyle yola çıkan bu kuram, öğrenmeyi bir "aniden kavrayış" ve "yeniden yapılandırma" süreci olarak görür.
1. BÖLÜM: Algı Yasaları (Pragnanz Yasaları)
Zihnimiz dış dünyadan gelen uyarıcıları belli kurallara göre organize eder. ÖSYM bu yasaları vaka soruları içinde sormayı çok sever.
Şekil-Zemin İlişkisi: Dikkatimizi odakladığımız nesne "şekil", geri planda kalan her şey "zemin"dir. Dikkat değiştikçe şekil ve zemin yer değiştirebilir. (Örn: Kalabalıkta arkadaşınızın yüzüne odaklandığınızda o şekil, diğer insanlar zemindir).
Yakınlık Yasası: Zaman veya mekan bakımından birbirine yakın olan uyarıcılar bir bütün olarak algılanır. (Örn: Sosyal medyada yan yana duran iki görseli birbiriyle ilişkili sanmak).
Benzerlik Yasası: Birbirine benzeyen (renk, şekil, doku) uyarıcılar grup olarak algılanır. (Örn: Sahadaki futbolcuları formalarına göre takımlara ayırmak).
Tamamlama Yasası: Zihnimiz eksik uyarıcıları birleştirerek bütünleme eğilimindedir. (Örn: Bir kelimenin harfleri eksik olsa da onu okuyabilmemiz).
Devamlılık (Süreklilik) Yasası: Aynı yönde giden uyarıcılar birbirinin devamıymış gibi algılanır. (Örn: Çizgili bir yolun sonuna kadar takip edilmesi).
Basitlik Yasası: Zihnimiz karmaşık uyarıcıları en basit, en düzenli haliyle algılama eğilimindedir.
2. BÖLÜM: Gestaltçı Öğrenme Kavramları
2.1. İçgörüsel (Kavrayış Yoluyla) Öğrenme (Köhler)
Köhler'in maymun "Sultan" ile yaptığı deney bu konunun temelidir. Organizma bir problemin çözümü için parçalar arasındaki ilişkiyi aniden fark eder.
Özellikleri: Çözüm anidir ve tamdır. Hata payı düşüktür. Öğrenilen çözüm benzer başka problemlere kolayca transfer edilebilir. "Ampulün yanması" (Aha! deneyimi) anıdır.
2.2. Üretici Düşünme (Wertheimer)
A Tipi Çözüm: Problemin doğasını anlayarak, içgörüye dayalı, yaratıcı çözümler üretmektir. Ezber yoktur, mantık vardır.
B Tipi Çözüm: Ezberlenmiş kuralları, anlamını bilmeden uygulamaktır. Mekaniktir ve yaratıcılık barındırmaz.
2.3. İzli Öğrenme ve Unutma
Öğrenilen her şey zihinde bir "bellek izi" bırakır. Yeni yaşantılar bu izlerle etkileşime girer. Unutma, bu izlerin silinmesi değil; bozulması veya karışmasıdır.
3. BÖLÜM: Diğer Kritik Kavramlar
Yer Değiştirme (Transfer): İçgörüsel öğrenmede kazanılan ilkenin, yeni durumlara uygulanmasıdır. (Örn: Üçgenin alanını hesaplamayı mantığıyla öğrenen çocuğun, benzer bir geometrik şeklin alanını da aynı mantıkla bulması).
Yaşam Alanı (Lewin): Bireyin o andaki psikolojik gerçekliğidir. Kişinin ihtiyaçları, çevresi ve beklentileri davranışını belirleyen bir alan oluşturur.
Algısal Değişmezlik: Bir nesnenin rengi, şekli veya büyüklüğü ışık ya da mesafe nedeniyle değişse bile bizim onu hep aynı görmemizdir. (Örn: Uzaktaki uçağın küçük görünmesine rağmen biz onun devasa olduğunu biliriz - Büyüklük Değişmezliği).
4. BÖLÜM: KPSS Vaka Analizi
Soru: Bir öğretmen, öğrencilerine matematik formüllerini ezberletmek yerine, formülün nereden geldiğini şekillerle ispatlayarak anlatmaktadır. Bu durum Gestalt kuramındaki hangi kavramla en iyi açıklanır? Analiz: Öğretmen, öğrencilerin konuyu ezberlemesini değil, parçalar arasındaki ilişkiyi kurarak mantığını anlamasını hedeflemektedir. Bu durum Üretici Düşünme (A Tipi Çözüm) ve İçgörüsel Öğrenmeye zemin hazırlar.
5. BÖLÜM: Eğitimde Gestalt İlkeleri
Dersin başında "Bütün" (Genel tablo) verilmelidir (Tümdengelim).
Konular arasındaki ilişkiler vurgulanmalıdır.
Öğrencinin "Aha!" anını yaşaması için ona keşfetme imkanı tanınmalıdır.
Yorumlar
Yorum Gönder