Öğrenme Psikolojisi'nin teknolojik bir modele benzetilen, ÖSYM’nin en çok soru sorduğu (her yıl en az 2-3 soru) ve günlük hayatta "Neden unutuyoruz?" sorusuna cevap veren ünitesine geldik: Bilgiyi İşleme Kuramı (Gagne, Miller).
Bu kuram, insan zihnini bir bilgisayara benzetir. Bilgi dışarıdan nasıl alınır, nasıl işlenir, nereye kaydedilir ve ihtiyaç duyulduğunda nasıl geri getirilir? İşte bu süreçleri adım adım inceleyeceğiz.
KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Öğrenme Psikolojisi 5: Bilgiyi İşleme Kuramı
Bilgiyi İşleme Kuramı'na göre öğrenme; bilginin duyusal kayıttan başlayıp uzun süreli belleğe kadar uzanan yolculuğudur.
1. BÖLÜM: Bellek Türleri (Depolar)
1.1. Duyusal Kayıt (Sensory Memory)
Kapasite: Sınırsızdır (Tüm duyu organlarından gelen veriler buraya akar).
Süre: Çok kısadır (0.5 - 3 saniye).
İşlem: Bilgi burada ham haldedir, henüz işlenmemiştir. Bilginin bir sonraki belleğe geçmesi için Dikkat ve Algı süzgecinden geçmesi gerekir.
1.2. Kısa Süreli / İşleyen Bellek (Working Memory)
Kapasite: Sınırlıdır ($7 \pm 2$ birim bilgi tutabilir).
Süre: Yaklaşık 20-30 saniye.
İşlev: Bilginin aktif olarak işlendiği "zihin mutfağı"dır. Bilgi burada ya tekrar edilerek uzun süreli belleğe gönderilir ya da unutulur.
Kapasiteyi Artırma: "Gruplama" (Chunking) yaparak artırılabilir. (Örn: Telefon numarasını tek tek değil, üçerli gruplar halinde ezberlemek).
1.3. Uzun Süreli Bellek (Long-Term Memory)
Kapasite: Sınırsız.
Süre: Teorik olarak sonsuz (Unutma değil, "geri getirememe" vardır).
Türleri:
Anısal (Epizodik) Bellek: Kişisel yaşantılar (Dün ne yedim? Mezuniyet törenim).
Anlamsal (Semantik) Bellek: Kavramlar, kurallar, formüller (Türkiye'nin başkenti neresi?).
İşlemsel (Prosedürel) Bellek: "Nasıl yapılır?" sorusunun cevabı (Bisiklet sürmek, araba kullanmak).
2. BÖLÜM: Bilgiyi Kontrol Eden Süreçler (Yürütücü Biliş)
Bilginin bir depodan diğerine geçmesini sağlayan stratejilerdir:
Dikkat: Bilincin belli bir uyarıcıya odaklanması. Öğrenmenin kapısıdır.
Algı: Duyusal verileri anlamlandırma (Örn: Gördüğüm şeyin bir "kalem" olduğunu anlamam).
Tekrar: Bilgiyi kısa süreli bellekte tutma veya uzun süreliye gönderme çabası.
Anlamlandırma / Kodlama: Bilgiyi eski bilgilerle ilişkilendirerek kalıcı hale getirme.
Etkinlik: Öğrencinin aktif katılımı.
Eklemleme (Genişletme): Yeni bilgiyi eski bilgilere bağlama (Örn: "Zebra"yı "çizgili at" olarak kodlama).
Örgütleme (Organizasyon): Bilgiyi şemalandırma, kategorize etme.
3. BÖLÜM: Unutma ve Hatırlamayı Zorlaştıran Etkenler
ÖSYM’nin en sevdiği terimlerin olduğu kısımdır.
Ket Vurma (Karışma):
İleriye Ket Vurma: Eski bilgi yeni öğrenileni unutturur. (Örn: Yeni yılın ilk günlerinde tarihe eski yılı yazmak).
Geriye Ket Vurma: Yeni bilgi eski öğrenileni unutturur. (Örn: Yeni bir telefon numarası aldıktan sonra eskisini hatırlayamamak).
Öncelik ve Sonralık Etkisi:
Öncelik: Listenin başındaki bilgileri daha iyi hatırlama.
Sonralık: Listenin sonundaki (en taze) bilgileri daha iyi hatırlama.
Bilgiyi Değiştirme: Yeni öğrenilenlerin eski bilgileri "bozması" veya çarpıtması.
4. BÖLÜM: KPSS Vaka Analizi
Soru: Bir öğretmen, öğrencilerine "İstiklal Marşı'nın kabul edildiği tarihi (1921)" öğretirken, bu tarihin son iki rakamının "Plaka kodlarıyla" benzerliğinden bahsederek akılda kalmasını sağlamıştır. Bu öğretmen hangi bilişsel stratejiyi kullanmaktadır?
Analiz: Öğretmen, yeni bir bilgiyi (1921) öğrencinin zaten bildiği bir bilgiyle (Plaka kodları) ilişkilendirmiştir. Bu durum Anlamlandırma / Eklemleme (Genişletme) stratejisidir.
5. BÖLÜM: Yürütücü Biliş (Metabiliş)
Bireyin kendi düşünme ve öğrenme süreçlerinin farkında olmasıdır. "Ben nasıl daha iyi öğreniyorum?" sorusuna yanıt veren öğrenci metabilişsel farkındalığa sahiptir. Bu, bilgiyi işleme sisteminin "genel müdürü"dür.
Yorumlar
Yorum Gönder