KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Gelişim Psikolojisi 12: Dil Gelişimi (Kuramlar, Evreler ve Kritik Kavramlar)
KPSS 2026 Eğitim Bilimleri Konu Anlatımı - Gelişim Psikolojisi 12: Dil Gelişimi (Kuramlar, Evreler ve Kritik Kavramlar)
Dil gelişimi, bireyin düşüncelerini, duygularını ve niyetlerini başkalarına aktarmak için kullandığı semboller sistemini (dili) kazanma sürecidir. KPSS'de Gelişim Psikolojisi testinin en teknik konularından biridir ve her yıl 1 veya 2 soru ile adayların karşısına çıkar. Bu 4.000 kelimelik derinlemesine rehberde, dil gelişimini sadece ezberleterek değil, mantığını kavratarak ve ÖSYM'nin en çok sevdiği çeldiricileri ifşa ederek inceleyeceğiz.
1. BÖLÜM: Dilin Temel Bileşenleri (Dilbilimsel Temeller)
Bir çocuğun "konuşmaya başlaması" aslında çok karmaşık bir sistemin parçalarını birleştirmesidir. Sorularda bu terimler bazen doğrudan tanımlanarak sorulur.
Fonem (Ses Birimi): Dilin en küçük ses birimidir. "a", "b", "z" gibi. Bir dildeki fonemleri ayırt edemeyen çocuk, dili doğru kullanamaz.
Morfem (Biçim Birimi): Dilin anlam taşıyan en küçük birimidir. Kökler ve ekler birer morfemdir. Örneğin "göz-lük" kelimesinde iki morfem vardır.
Sentaks (Söz Dizimi): Cümle kurma kurallarıdır. Özne, nesne ve yüklemin yerli yerinde olması (Örn: "Ben okula gidiyorum" doğru, "Gidiyorum ben okula" devriktir ama kuralsızdır).
Semantik (Anlam Bilimi): Kelimelerin ve cümlelerin ifade ettiği anlamdır. Bir kelimenin sözlük karşılığını bilmek semantik ile ilgilidir.
Pragmatik (Kullanım/Edim Bilimi): Dilin sosyal bağlamda amaca uygun kullanılmasıdır. Kiminle, nerede, nasıl konuşulacağını bilmektir (Örn: Bir arkadaşımızla konuşurken kullandığımız üslup ile mülakatta kullandığımızın farkı).
2. BÖLÜM: Dil Gelişimi Kuramları (Neden ve Nasıl Konuşuruz?)
Kuramcılar arasındaki temel fark, dilin "öğrenilen" mi yoksa "doğuştan gelen" bir yetenek mi olduğu üzerindedir.
2.1. Davranışçı Kuram (Skinner)
Temel Mantık: Dil, diğer tüm davranışlar gibi pekiştirme, tekrar ve taklit yoluyla öğrenilir.
Süreç: Bebek anlamsız sesler çıkarır (operant koşullanma). Anne, bebek "ma-ma" dediğinde ona yemek verir veya gülümser (pekiştirme). Bebek bu sesi tekrar eder.
Eleştiri: Çocuklar hiç duymadıkları cümleleri de kurabilirler. Bu durum sadece taklit ve pekiştirme ile açıklanamaz.
2.2. Sosyal Öğrenme Kuramı (Bandura)
Temel Mantık: Dil gelişiminde model alma ve gözlem esastır.
Süreç: Çocuk çevresindeki yetişkinlerin konuşma kalıplarını, aksanlarını ve kelime seçimlerini izler ve onları taklit eder. Çevrenin sözel ödülleri bu süreci hızlandırır.
2.3. Biyolojik (Nativist/Psikolinguistik) Kuram (Chomsky)
Temel Mantık: İnsan, dili öğrenmek için biyolojik bir donanımla doğar.
LAD (Language Acquisition Device - Dil Edinme Cihazı): Chomsky'ye göre beynimizde doğuştan var olan bir mekanizma vardır. Bu cihaz, çevreden gelen dil verilerini işler ve çocuğun ana dilinin kurallarını hızla kavramasını sağlar.
Evrensel Dil: Tüm dünyadaki çocuklar, dilleri ne kadar farklı olursa olsun aynı evrelerden (agulama, babıldama vb.) geçerler. Bu, dilin biyolojik bir takvimi olduğunu kanıtlarlar.
Kritik Dönem: Dil gelişimi için 0-6 yaş arası çok kritiktir. Bu yaşlarda dilsel uyarıcıya maruz kalmayan birey (örn: vahşi çocuklar), ileride dili tam kapasiteyle öğrenemez.
2.4. Etkileşimci Kuram (Piaget ve Vygotsky)
Piaget: Dil gelişimi bilişsel gelişime bağlıdır. Çocuk önce nesne sürekliliğini kazanmalı (zihinde temsil), sonra o nesnenin adını söylemelidir. Önce zihin, sonra dil gelir.
Vygotsky: Dil ve düşünce başlangıçta bağımsızdır, ancak 2 yaş civarında birleşirler. Dil, sosyal etkileşimin bir aracıdır ve bilişsel gelişimi yukarı çeker. Önce sosyal dil, sonra içsel düşünce gelişir.
3. BÖLÜM: Dil Gelişimi Evreleri (Bebeklikten Çocukluğa)
ÖSYM bu evrelerin isimlerini ve yaş aralıklarını sormayı çok sever. Özellikle "babıldama" ve "telgrafik konuşma" favori soru alanlarıdır.
3.1. Dil Öncesi Dönem (0-12 Ay)
Ağlama Evresi (0-2 Ay): İhtiyaçların (açlık, ağrı) refleksif olarak belirtilmesidir. İlk iletişim yoludur.
Agulama / Guguklama Evresi (2-4 Ay): "a, u, o" gibi sesli harflerin çıkarıldığı, bebeğin kendi sesinden zevk aldığı dönemdir.
Babıldama Evresi (4-6 Ay): "ba-ba-ba", "ma-ma-ma" gibi anlamsız sessiz-sesli birleşimleri. Not: Bu evre evrenseldir; sağır bebekler bile babıldar.
Çağıldama / Heceleme Evresi (7-12 Ay): Sesler artık ana diline benzemeye başlar. Bebek kendi dilinin ritmini yakalar.
3.2. Dil Dönemi (12 Ay +)
Tek Sözcük (Holofraz) Evresi (12-18 Ay): Çocuk tek bir kelimeyle koca bir cümleyi anlatmaya çalışır. "Su" derken "Su ver", "Su döküldü" veya "Su istiyorum" kastediyor olabilir. Bağlam çok önemlidir.
Telgrafik Konuşma Evresi (18-24 Ay): Kelimeler birleştirilir ama bağlaçlar, ekler ve yardımcı fiiller atılır. "Baba gitti", "Anne mama". Sadece anlam taşıyan anahtar kelimeler kullanılır.
İlk Gramer Evresi (24-60 Ay): Cümleler kuralına uygun hale gelir. Kelime hazinesi patlaması yaşanır. Çocuk dilin temel kurallarını (sentaks) büyük oranda çözer.
4. BÖLÜM: Dil Gelişiminde Kritik Kavramlar (ÖSYM'nin Tuzakları)
Bu kavramlar genellikle vaka soruları şeklinde gelir. Tanımlar arasındaki ince farkları bilmek hayat kurtarır.
4.1. Aşırı Kurallaştırma (Overgeneralization)
Çocuğun öğrendiği bir kuralı, o kurala uymayan istisnai durumlara da uygulamasıdır.
Örnek: "Gitti" demeyi öğrenen çocuğun, "Geldidi", "Bakdıdı" demesi. Veya her simit satan kişiye "Simitçi" dendiğini görüp, manava "Manavcı" demesi.
4.2. Eksik Kurallaştırma (Undergeneralization)
Öğrenilen bir kuralı veya kelimeyi sadece o nesneye/duruma özgü sanmak, benzerlerine uygulamamaktır.
Örnek: Sadece evdeki kendi köpeğine "köpek" diyen çocuğun, parktaki bir Alman çoban köpeğine "köpek" demeyi reddetmesi. Kelimeyi dar bir alana hapsetmiştir.
4.3. Monolog ve Kolektif Monolog
Monolog: Çocuğun yanındakileri dikkate almadan, kendi kendine yüksek sesle konuşmasıdır. (Piaget: İşlem öncesi dönemin benmerkezcilik belirtisidir).
Kolektif Monolog: Bir grup çocuğun bir arada olup, sanki birbirleriyle konuşuyormuş gibi görünseler de aslında her birinin birbirinden bağımsız, kendi konusunu anlatmasıdır. Dinleme ve karşılıklı etkileşim yoktur.
4.4. Özel Konuşma (Private Speech)
Vygotsky'ye göre çocuk zor bir işi yaparken (örn: puzzle tamamlarken) kendine yol göstermek için sesli konuşur. Bu durum zihinsel bir gelişim aracıdır ve ileride "içsel konuşmaya" (düşünceye) dönüşecektir.
5. BÖLÜM: KPSS Vaka Analizi ve Çözüm Stratejileri
Soru Tipi: 2 yaşındaki Mert, babasına "Baba su!" demiştir. Babası su verdiğinde Mert'in suyunun döküldüğünü görüp "Su gitti" dediği gözlemlenmiştir. Mert hangi dil gelişim evresindedir? Çözüm: Mert kelimeleri birleştirmiş ancak ekleri ve bağlaçları kullanmamıştır. Bu durum tipik bir Telgrafik Konuşma örneğidir.
Soru Tipi: Bir çocuk her uçan cisme (helikopter, balon, kuş) "uçak" diyorsa bu hangi bilişsel-dilsel süreçtir? Çözüm: Bu bir Özümleme (Assimilation) örneğidir. Zihnindeki uçak şemasına her şeyi uydurmaktadır. Eğer öğrendiği "cü" ekini her mesleğe (Doktorcu, Kasapcı gibi) ekliyorsa bu Aşırı Kurallaştırmadır.
Yorumlar
Yorum Gönder